فرماندار شهرستان گناباد
حامد قربانی
فرماندار شهرستان گناباد

    .     .     .
۱۳۹۸/۰۴/۰۱

سوغات و صنایع دستی

 

  سوغات و محصولات ویژه

 
 
زعفران
کل سطح شهرستان
گردو و بادام
بخش کاخک
سفال
منــد
                  

                             

صنایع دستی 

   

عنوان

تعدادکارگاه

تعدادشاغلین مستقیم

مرکز استقرار( درجغرافیای شهرستان یابخشها..... )

سفال مند

5

12 نفر

بخش مرکزی ـ روستای مند

پارچه بافی

2

6 نفر

بخش مرکزی ـ شهر بیدخت

نمدمالی

3

5 نفر

بخش مرکزی ـ روستای بیمرغ

 
سفالگری در گناباد حداقل پیشینه ای پنج هزار ساله دارد که با مراکز تمدنی هم عصر خود از شیو ه ای یکسان پیروی می کرده اما « سفال مند » با مصالح و تزیینات متفاوت به عنوان پدیده ای نوظهور از اواخر قرن یازدهم هجری در « مند » رایج شده و با سفالهای میبد یزد ، اصطبهان فارس و شهرضای اصفهان شباهت تام داشته و اگرچه در طول زمان تا حدودی از محیط نیز تأثیر پذیرفته و عواملی مانند ذائقه مصرف کننده و اعمال سلیقه سازنده به آن رنگ و بوی خاص داده است ، با وجود این استفاده غالب از نقش مایه های سنتی و رنگهای گرم و شاد سفال « مند» را جذاب و قابل طرح در مجامع هنری نگاه داشته است .سفال مند از لحاظ نوع مواد تشکیل دهند به دو گروه جسمی و چینی تقسیم می شود . ماده اولیه سفال جسمی خاک رس است که از رسوبات سیلابهای وارد شده  به بندهای اطراف گناباد برداشت می شود . این نوع خاک اندکی قرمز رنگ و نرم است که برای پیشگیری از ترک خوردگی باید کمی ماسه بادی به آن افزوده شود . گل رس به خوبی ورز داده می شود و پس از طی مراحلی برای ساخت و پرداخت انواع ظروف مورد استفاده قرار می گیرد .
سفال جسمی مند بدون لعاب قرمز اخرایی است و با پوشش لعابی به رنگهای مختلف عرضه می شود استحکام این نوع سفال زیاد است به همین جهت ظرفهای بزرگ و پر اصطکاک مثل قاب ، قدحهای بزرگ ، خم و کشک ساب از سفال جسمی ساخته می شود .
مواد تشکیل دهنده سفال چینی ترکیبی از پودر سنگ سفید و گل سرشور است گل سفید رنگی که از این دو عنصر حاصل می شود در فرهنگ سفالگری مند به چینی شهرت دارد . جمع آوری ، کوبیدن و به عمل آوردن گل چینی با تحمل زحمت و صرف وقت و هزینه نسبتا زیاد توام است به همین دلیل سفالگر ترجیح می دهد ظرفهای کوچک و ظریف و تجملی را با آن گل بسازد .
بدنه ظرفهای ساخته شده از گل چینی قبل از لعاب ، سفید متمایل به کاهی است و جهت زمینه سازی برای تزیین بدنه پوشش سفید رنگی مرکب از کائولن و گل گیوه معروف به لایه بر روی ظرف کشیده می شود .
سفال مند معمولا لعابدار است . لعاب یک رنگ را برای تزیین و انسداد منافذ ریز بدنه مورد استفاده قرار می دهند که در این صورت ظروف به رنگ دلخواه و یکدست عرضه می شوند و لعاب شیشه ای یابی رنگ به عنوان حفظ نقشها و درخشندگی بدنه ظرف کاربرد دارد .
مهمترین مشخصه سفال مند عناصر تزیینی بر گرفته از طبیعت است . این عناصر که در چهار گروه انسانی ، حیوانی ، گیاهی و هندسی جای می گیرند ، به ظاهر نقشها و خطوط ساده و آشنایی هستند اما وقتی آن نقشها و خطوط مورد مطالعه و ارزیابی دقیق قرار می گیرند بر حضور آیینها و باورهای کهن ایرانی در خاستگاه اولیه آن نگاره ها گواهی می دهند . از جمله نقش ماهی که بدنه اکثر ظرفهای مند از زینت داده و جایگاه والایی در روایات اسطوره ای دارد . ماهی در بیش از اعتقادی ایرانیان از سویی سرور آفریدگان آبی و از سوی دیگر بزرگترین آفریدگان اورمزد در مقابل وزغ بزرگترین آفریدگان اهریمنی است . به عبارت دیگر ماهی مظهر موجودات آبی . ژرف نگری و تیزبینی است . او نگهبان « هوم سپید » نماد گیاهان است .
بر اساس روایتی در بندهش :
« اورمزد هوم سپید را در دریای فراخکرت رویاند و اهریمن در عمق آب وزغی آفرید که هوم را تباه کند . اورمزد برای دفع آن وزغ ده ماهی آفرید که همواره پیرامون آن هوم را بپاید و همیشه یکی از ماهیان سرش به پایین و در جستجوی وزغ است . »
جالب و قابل تأمل است که بر بدنه برخی ظرفهای استوانه ای مند گیاهی در میان دو ماهی نقش بسته که یکی از آنها وارونه و سر در خاک دارد و گویی در جوار گیاه چیزی را جستجو می کند .

نقوش دیگر زینت بخش سفال مند که هر یک به مقتضای حضور آن در قلمرو اسطوره و فرهنگ کهن ایران قابل تعبیر و تفسیر می باشند عبارتند از : خورشید ، پرنده ، پروانه ، بته جقه ، گل و مرغ ، گلو پروانه ، گل و برگ ، گل کدو ، کتیبه ، ابروگل ، گنجی ، اسلیمی ، گل گرد ، خونه کشی و محرمات . این نقوش به طور یکسان سفال جسمی و سفال چینی مند را زینت می دهند . تهیه ، ساخت و پرداخت سفال مند از دیدگاه زمین شناسی در شناخت عناصر معدنی و کاربرد علم شیمی در ساخت رنگ و لعاب ، کاربرد علم فیزیک در امر ایجاد کوره و حرارت و میتولوژی در شناخت باورها و اعتقادات کهن بسیار مهم و قابل مطالعه است که بحث آن در این مختصر نمی گنجد .


منبع : فناوری اطلاعات فرمانداری گناباد
تعداد بازدیدها : ۲۸۶۴


مطالب مرتبط با این موضوع :


کلیه حقوق این پورتال محفوظ و متعلق به استانداری خراسان رضوی می باشد.

نظرسنجی
مطالب زیرپرتال را چگونه ارزیابی می کنید؟

بازدید امروز ۱۰۳
تعداد بازدیدکنندگان امروز ۲۳ نفر
تعداد بازدیدکنندگان دیروز ۸۷ نفر
کل بازدیدکنندگان ۷۰۴۰۹۲ نفر
تعداد کاربران مهمان ۳۶ نفر
آماربازدیدکنندگان