فرماندار شهرستان گناباد
محمدعلی نبی پور

    .     .     .
۱۳۸۹/۰۳/۲۶

سوغات و صنايع دستي

ویرایشگر متن

 

  سوغات و محصولات ويژه

 

 
زعفران
كل سطح شهرستان
گردو و بادام
بخش كاخك
سفال
منــد

 

 

 

                 
                           

صنايع دستي 

   

عنوان

تعدادكارگاه

تعدادشاغلين مستقيم

مركز استقرار( درجغرافياي شهرستان يابخشها..... )

سفال مند

5

12 نفر

بخش مركزي ـ روستاي مند

پارچه بافي

2

6 نفر

بخش مركزي ـ شهر بيدخت

نمدمالي

3

5 نفر

بخش مركزي ـ روستاي بيمرغ

. 

 سفالگري در گناباد حداقل پيشينه اي پنج هزار ساله دارد که با مراکز تمدني هم عصر خود از شيو ه اي يکسان پيروي مي کرده اما « سفال مند » با مصالح و تزيينات متفاوت به عنوان پديده اي نوظهور از اواخر قرن يازدهم هجري در « مند » رايج شده و با سفالهاي ميبد يزد ، اصطبهان فارس و شهرضاي اصفهان شباهت تام داشته و اگرچه در طول زمان تا حدودي از محيط نيز تأثير پذيرفته و عواملي مانند ذائقه مصرف کننده و اعمال سليقه سازنده به آن رنگ و بوي خاص داده است ، با وجود اين استفاده غالب از نقش مايه هاي سنتي و رنگهاي گرم و شاد سفال « مند» را جذاب و قابل طرح در مجامع هنري نگاه داشته است .سفال مند از لحاظ نوع مواد تشکيل دهند به دو گروه جسمي و چيني تقسيم مي شود . ماده اوليه سفال جسمي خاک رس است که از رسوبات سيلابهاي وارد شده  به بندهاي اطراف گناباد برداشت مي شود . اين نوع خاک اندکي قرمز رنگ و نرم است که براي پيشگيري از ترک خوردگي بايد کمي ماسه بادي به آن افزوده شود . گل رس به خوبي ورز داده مي شود و پس از طي مراحلي براي ساخت و پرداخت انواع ظروف مورد استفاده قرار مي گيرد .
سفال جسمي مند بدون لعاب قرمز اخرايي است و با پوشش لعابي به رنگهاي مختلف عرضه مي شود استحکام اين نوع سفال زياد است به همين جهت ظرفهاي بزرگ و پر اصطکاک مثل قاب ، قدحهاي بزرگ ، خم و کشک ساب از سفال جسمي ساخته مي شود .
مواد تشکيل دهنده سفال چيني ترکيبي از پودر سنگ سفيد و گل سرشور است گل سفيد رنگي که از اين دو عنصر حاصل مي شود در فرهنگ سفالگري مند به چيني شهرت دارد . جمع آوري ، کوبيدن و به عمل آوردن گل چيني با تحمل زحمت و صرف وقت و هزينه نسبتا زياد توام است به همين دليل سفالگر ترجيح مي دهد ظرفهاي کوچک و ظريف و تجملي را با آن گل بسازد .
بدنه ظرفهاي ساخته شده از گل چيني قبل از لعاب ، سفيد متمايل به کاهي است و جهت زمينه سازي براي تزيين بدنه پوشش سفيد رنگي مرکب از کائولن و گل گيوه معروف به لايه بر روي ظرف کشيده مي شود .
سفال مند معمولا لعابدار است . لعاب يک رنگ را براي تزيين و انسداد منافذ ريز بدنه مورد استفاده قرار مي دهند که در اين صورت ظروف به رنگ دلخواه و يکدست عرضه مي شوند و لعاب شيشه اي يابي رنگ به عنوان حفظ نقشها و درخشندگي بدنه ظرف کاربرد دارد .
مهمترين مشخصه سفال مند عناصر تزييني بر گرفته از طبيعت است . اين عناصر که در چهار گروه انساني ، حيواني ، گياهي و هندسي جاي مي گيرند ، به ظاهر نقشها و خطوط ساده و آشنايي هستند اما وقتي آن نقشها و خطوط مورد مطالعه و ارزيابي دقيق قرار مي گيرند بر حضور آيينها و باورهاي کهن ايراني در خاستگاه اوليه آن نگاره ها گواهي مي دهند . از جمله نقش ماهي که بدنه اکثر ظرفهاي مند از زينت داده و جايگاه والايي در روايات اسطوره اي دارد . ماهي در بيش از اعتقادي ايرانيان از سويي سرور آفريدگان آبي و از سوي ديگر بزرگترين آفريدگان اورمزد در مقابل وزغ بزرگترين آفريدگان اهريمني است . به عبارت ديگر ماهي مظهر موجودات آبي . ژرف نگري و تيزبيني است . او نگهبان « هوم سپيد » نماد گياهان است .
بر اساس روايتي در بندهش :
« اورمزد هوم سپيد را در درياي فراخکرت روياند و اهريمن در عمق آب وزغي آفريد که هوم را تباه کند . اورمزد براي دفع آن وزغ ده ماهي آفريد که همواره پيرامون آن هوم را بپايد و هميشه يکي از ماهيان سرش به پايين و در جستجوي وزغ است . »
جالب و قابل تأمل است که بر بدنه برخي ظرفهاي استوانه اي مند گياهي در ميان دو ماهي نقش بسته که يکي از آنها وارونه و سر در خاک دارد و گويي در جوار گياه چيزي را جستجو مي کند .

نقوش ديگر زينت بخش سفال مند که هر يک به مقتضاي حضور آن در قلمرو اسطوره و فرهنگ کهن ايران قابل تعبير و تفسير مي باشند عبارتند از : خورشيد ، پرنده ، پروانه ، بته جقه ، گل و مرغ ، گلو پروانه ، گل و برگ ، گل کدو ، کتيبه ، ابروگل ، گنجي ، اسليمي ، گل گرد ، خونه کشي و محرمات . اين نقوش به طور يکسان سفال جسمي و سفال چيني مند را زينت مي دهند . تهيه ، ساخت و پرداخت سفال مند از ديدگاه زمين شناسي در شناخت عناصر معدني و کاربرد علم شيمي در ساخت رنگ و لعاب ، کاربرد علم فيزيک در امر ايجاد کوره و حرارت و ميتولوژي در شناخت باورها و اعتقادات کهن بسيار مهم و قابل مطالعه است که بحث آن در اين مختصر نمي گنجد .

 

 

 




منبع :
تعداد بازدیدها : ۱۴۹۰


مطالب مرتبط با این موضوع :


کلیه حقوق این پورتال محفوظ و متعلق به استانداری خراسان رضوی می باشد.

نظرسنجی
نظرتان درباره پورتال فرمانداری گناباد چیست؟
آماربازدیدکنندگان